पुण्याची क्रीडा ओळख समजून घ्यायची असेल तर फक्त आधुनिक stadiums आणि sports complexes कडे पाहून चालणार नाही. महाराष्ट्राच्या क्रीडा परंपरेमध्ये कुस्ती, तालिम, आखाडा आणि व्यायामसंस्कृती यांना ऐतिहासिक महत्त्व आहे. महाराष्ट्राच्या क्रीडा विभागाच्या अधिकृत माहितीनुसार राज्याच्या क्रीडा धोरणात सुरुवातीपासूनच कुस्ती कलेचा विकास, कुस्तीपटूंना प्रोत्साहन आणि तालिम व Wrestling Centres च्या विकासासाठी स्वतंत्र योजना करण्यात आल्या आहेत. 

पण इथेच आपल्या Forum चा पहिला विद्रोही प्रश्न आहे — “तालिम ही फक्त जुन्या पिढीची परंपरा आहे, की ती आजच्या आधुनिक Sports Science शी जोडून पुढची पिढी घडवण्याची ताकद ठेवते?” कारण पारंपरिक आखाड्यातील माती, नियमित व्यायाम, शिस्त, ताकद आणि सातत्य यांना आजच्या काळातील strength & conditioning, nutrition, recovery, sports medicine आणि scientific coaching यांची जोड दिली तर पारंपरिक कुस्तीची संस्कृती आधुनिक athlete-development system मध्ये रूपांतरित होऊ शकते.

महाराष्ट्र सरकारच्या अधिकृत क्रीडा विभागाने “Development of Talim and Wrestling Center” यासाठी स्वतंत्र योजना नोंदवली आहे. त्याचबरोबर Wrestling च्या विकासासाठी आर्थिक सहाय्य आणि विविध प्रकारच्या कुस्तीपटूंना मानधनाच्या योजनाही अस्तित्वात आहेत. अधिकृत माहितीनुसार Senior Freestyle Mat, Senior Freestyle Soil, Emerging Junior, Greco-Roman आणि Women's Wrestling अशा विविध categories मधील खेळाडूंना प्रोत्साहन दिले जाते. 

म्हणून प्रश्न फक्त “पुण्यात तालिम आहेत का?” असा असू नये. खरा प्रश्न असा असावा — “पुण्यातील तालिम संस्कृतीला आपण किती आधुनिक, सुरक्षित आणि career-oriented बनवले आहे?” एखादा मुलगा किंवा मुलगी तालिमीत प्रवेश घेतो, नियमित मेहनत करतो, जिल्हास्तरीय किंवा राज्यस्तरीय स्पर्धेत खेळतो; त्यानंतर त्याचा पुढचा मार्ग काय? त्याला वैज्ञानिक training, nutrition, sports psychology, injury prevention, competition exposure आणि career guidance मिळते का? परंपरेतून सुरुवात करून professional athlete होण्याचा स्पष्ट मार्ग आपण तयार केला आहे का?

ही चर्चा केवळ कुस्तीपुरती मर्यादित ठेवण्याचीही गरज नाही. Physical Culture म्हणजे शरीराला सक्षम बनवण्याची संपूर्ण संस्कृती. व्यायामशाळा, तालिम, धावणे, मल्लखांब, कुस्ती आणि इतर शारीरिक प्रशिक्षण पद्धतींनी अनेक पिढ्यांमध्ये शिस्त आणि शारीरिक क्षमता निर्माण केली. आजच्या sedentary lifestyle आणि screen-heavy जीवनशैलीच्या काळात या परंपरेकडे केवळ “जुनी पद्धत” म्हणून पाहण्याऐवजी तिच्यातील उपयुक्त घटक आधुनिक पद्धतीने पुढे नेण्याची संधी आहे. महाराष्ट्राच्या क्रीडा धोरणात “Fitness through Sports for All” हा उद्देश ठेवण्यात आला होता. 

पण क्रांतिकारी बदल फक्त तालिम वाचवण्यात नाही; तालिमीतून निर्माण होणाऱ्या प्रतिभेला पुढे नेण्यात आहे. महाराष्ट्राच्या क्रीडा विभागाचे अधिकृत उद्दिष्टच शाळा व महाविद्यालयांपासून क्रीडा संस्कृती विकसित करणे, आखाडे व क्रीडा संस्थांना प्रोत्साहन देणे, प्रतिभावान खेळाडू शोधणे आणि त्यांना प्रशिक्षणाच्या सुविधा उपलब्ध करून देणे असे आहे. त्यामुळे पुण्यातील तालिम आणि शैक्षणिक संस्था यांच्यात मजबूत connection निर्माण झाला तर “तालिम → शाळा/महाविद्यालय → स्पर्धा → उच्चस्तरीय प्रशिक्षण → करिअर” असा पूर्ण pathway तयार होऊ शकतो.

याचे एक अधिकृत उदाहरण पुण्यातच आहे. Krida Prabodhini च्या माध्यमातून पुण्यात sport-specific systematic training, balanced nutrition आणि modern sports facilities उपलब्ध करून देण्याची व्यवस्था आहे आणि Wrestling ही त्यातील disciplines पैकी एक आहे. 2025–26 साठी विभागाच्या माहितीनुसार राज्यातील आठ training centres मध्ये एकूण 492 trainees प्रशिक्षण घेत आहेत. म्हणजेच पारंपरिक शारीरिक संस्कृती आणि आधुनिक athlete development यांची सांगड घालणे केवळ कल्पना नाही; त्यासाठी सरकारी पातळीवर काही संरचना आधीपासून अस्तित्वात आहेत.

मग पुण्यासमोरचा पुढचा प्रश्न अधिक मोठा आहे — आपण तालिमीकडे फक्त “कुस्ती शिकण्याची जागा” म्हणून पाहणार की “Grassroots Sports Development Centre” म्हणून? तालिमीतून फक्त मल्ल तयार होऊ नयेत; तिथून प्रशिक्षक, fitness professionals, referees, sports administrators, sports-content creators आणि इतर क्रीडा क्षेत्रातील professionals तयार होण्याची संधी निर्माण झाली पाहिजे. म्हणजेच तालिम ही केवळ भूतकाळाची आठवण न राहता भविष्यातील Sports Career ची पहिली पायरी बनू शकते.

आणि इथेच या Forum चा सर्वात महत्त्वाचा विद्रोही प्रश्न उभा राहतो:

“आपण तालिम जपतोय कारण ती आपली परंपरा आहे, की तालिम विकसित करतोय कारण ती पुढचा खेळाडू घडवू शकते?”

 “मातीच्या आखाड्यात घाम गाळणाऱ्या मुलाच्या हातात आपण फक्त पदक देणार आहोत, की त्याला प्रशिक्षण, शिक्षण, करिअर आणि भविष्यासाठी पूर्ण क्रीडा व्यवस्था देणार आहोत?”

तालिम वाचवणे म्हणजे फक्त मातीचा आखाडा वाचवणे नाही.
तालिम वाचवणे म्हणजे शिस्त, शारीरिक संस्कृती आणि खेळाडू घडवण्याची grassroots व्यवस्था वाचवणे.

पण पुढचे पाऊल त्याहून मोठे असायला हवे:

परंपरा → आधुनिक Sports Science → प्रशिक्षण → स्पर्धा → Talent Identification → Career

पुण्याची कुस्ती आणि व्यायामसंस्कृती केवळ “आपली जुनी परंपरा” म्हणून संग्रहित करण्याची गोष्ट नाही. योग्य प्रशिक्षण, सुरक्षितता, शिक्षण आणि आधुनिक sports science ची जोड मिळाली तर ती पुढच्या पिढीच्या athlete development ची मजबूत पायाभरणी बनू शकते.

“तालिमीतला घाम फक्त मातीमध्ये मिसळू नये; त्यातून उद्याचा खेळाडू, त्याचे करिअर आणि पुण्याची नवी क्रीडा ओळख घडली पाहिजे.”